హరివరాసనం (Harivarasanam)
🙏
హరివరాసనం(హరిహరాత్మజాష్టకం) స్తోత్రం శబరిమల అయ్యప్ప ఆలయంలో రాత్రిపూట గుడి మూసివేసే ముందు అయ్యప్ప స్వామిని పవళింపు (నిద్రపుచ్చడానికి) పాడే పాటగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
హరివరాసనం స్తోత్రం కుంభకుడి కులత్తూర్ అయ్యర్ రచించినట్లుగా భావిస్తారు. కొన్ని ఆధారాల ప్రకారం, దీనిని కొన్నకాతు జానకి అమ్మ రచించినట్లు కూడా వాదనలు ఉన్నాయి. ఈ స్తోత్రం యొక్క అసలు భాష సంస్కృతం. దీనిని 'హరిహరాత్మజాష్టకం' అని కూడా అంటారు.
శ్రీ హరిహరాత్మజాష్టకం (హరివరాసనం)
శరణం అయ్యప్ప స్వామి శరణం అయ్యప్ప । శరణం అయ్యప్ప స్వామి శరణం అయ్యప్ప ॥
శ్లోకం 1
హరివరాసనం విశ్వమోహనం
హరిదధీశ్వరం ఆరాధ్యపాదుకమ్ ।
అరివిమర్దనం నిత్యనర్తనం
హరిహరాత్మజం దేవమాశ్రయే ॥ ౧ ॥
శరణం అయ్యప్ప స్వామి శరణం అయ్యప్ప । శరణం అయ్యప్ప స్వామి శరణం అయ్యప్ప ॥
శ్లోకం 2
శరణకీర్తనం భక్తమానసం
భరణలోలుపం నర్తనాలసమ్ ।
అరుణభాసురం భూతనాయకం
హరిహరాత్మజం దేవమాశ్రయే ॥ ౨ ॥
శరణం అయ్యప్ప స్వామి శరణం అయ్యప్ప । శరణం అయ్యప్ప స్వామి శరణం అయ్యప్ప ॥
శ్లోకం 3
ప్రణయసత్యకం ప్రాణనాయకం
ప్రణతకల్పకం సుప్రభాంచితమ్ ।
ప్రణవమందిరం కీర్తనప్రియం
హరిహరాత్మజం దేవమాశ్రయే ॥ ౩ ॥
శరణం అయ్యప్ప స్వామి శరణం అయ్యప్ప । శరణం అయ్యప్ప స్వామి శరణం అయ్యప్ప ॥
శ్లోకం 4
తురగవాహనం సుందరాననం
వరగదాయుధం వేదవర్ణితమ్ ।
గురుకృపాకరం కీర్తనప్రియం
హరిహరాత్మజం దేవమాశ్రయే ॥ ౪ ॥
శరణం అయ్యప్ప స్వామి శరణం అయ్యప్ప । శరణం అయ్యప్ప స్వామి శరణం అయ్యప్ప ॥
శ్లోకం 5
త్రిభువనార్చితం దేవతాత్మకం
త్రినయనప్రభుం దివ్యదేశికమ్ ।
త్రిదశపూజితం చింతితప్రదం
హరిహరాత్మజం దేవమాశ్రయే ॥ ౫ ॥
శరణం అయ్యప్ప స్వామి శరణం అయ్యప్ప । శరణం అయ్యప్ప స్వామి శరణం అయ్యప్ప ॥
శ్లోకం 6
భవభయాపహం భావుకావహం
భువనమోహనం భూతిభూషణమ్ ।
ధవళవాహనం దివ్యవారణం
హరిహరాత్మజం దేవమాశ్రయే ॥ ౬ ॥
శరణం అయ్యప్ప స్వామి శరణం అయ్యప్ప । శరణం అయ్యప్ప స్వామి శరణం అయ్యప్ప ॥
శ్లోకం 7
కళ మృదుస్మితం సుందరాననం
కలభకోమలం గాత్రమోహనమ్ ।
కలభకేసరీ-వాజివాహనం
హరిహరాత్మజం దేవమాశ్రయే ॥ ౭ ॥
శరణం అయ్యప్ప స్వామి శరణం అయ్యప్ప । శరణం అయ్యప్ప స్వామి శరణం అయ్యప్ప ॥
శ్లోకం 8
శ్రితజనప్రియం చింతితప్రదం
శ్రుతివిభూషణం సాధుజీవనమ్ ।
శ్రుతిమనోహరం గీతలాలసం
హరిహరాత్మజం దేవమాశ్రయే ॥ ౮ ॥
ఫలశ్రుతి (ముగింపు):
శరణం అయ్యప్ప స్వామి శరణం అయ్యప్ప । శరణం అయ్యప్ప స్వామి శరణం అయ్యప్ప ॥
|| ఇతి శ్రీ హరిహరాత్మజాష్టకం సంపూర్ణమ్ ||
గమనిక: కొన్నిచోట్ల పఠన సౌలభ్యం కోసం 'స్వామి' అనే పదాన్ని ప్రతి పాదంలోనూ జతచేసి పాడుతారు (ఉదా: హరివరాసనం స్వామి విశ్వమోహనం).
హరివరాసనం (శ్రీ హరిహరాత్మజాష్టకం) స్తోత్రం ప్రధానంగా హరిహరాత్మజుడైన (హరి-విష్ణువు, హరుడు-శివుడు యొక్క కుమారుడైన) అయ్యప్ప స్వామి మహిమలను, రూప సౌందర్యాన్ని మరియు భక్తులపై ఆయన కృపను వర్ణిస్తుంది.
ముఖ్య పల్లవి:
శరణం అయ్యప్ప స్వామి శరణం అయ్యప్ప । శరణం అయ్యప్ప స్వామి శరణం అయ్యప్ప ॥
అర్థం: "అయ్యప్ప స్వామీ, నీవే నాకు శరణు. స్వామీ, నిన్ను ఆశ్రయిస్తున్నాను."
స్తోత్రం యొక్క శ్లోక భావం (శ్లోకం వారీగా అర్థం)
శ్లోకం 1
| సంస్కృత పదం | తెలుగు అర్థం |
| :--- | :--- |
| హరివరాసనం | హరి (విష్ణువు) యొక్క వరాలు (శ్రేష్ఠమైన అనుగ్రహం) పొందిన ఆసనం/ఆశ్రమం (అయ్యప్ప నివాసం). |
| విశ్వమోహనం | విశ్వాన్ని (లోకాన్ని) మొత్తాన్ని తన మాయాశక్తితో మోహింపజేసేవాడు (ఆకర్షించేవాడు). |
| హరిదధీశ్వరం ఆరాధ్యపాదుకమ్ | ఆరాధించదగిన పాదుకలు (పాదాలు) కలవాడు, దిక్కులకు (హరిత్) అధిపతి అయినవాడు. |
| అరివిమర్దనం | అరి (శత్రువులను) విమర్దనం (నాశనం) చేసేవాడు (అరి అంటే అహంకారం వంటి అంతశ్శత్రువులు కూడా). |
| నిత్యనర్తనం | ఎల్లప్పుడూ (నిత్యం) నర్తనం (నాట్యం) చేసేవాడు (నిరంతరం చైతన్యంతో ఉండేవాడు). |
| హరిహరాత్మజం దేవమాశ్రయే | హరిహరాత్మజుడైన (శివకేశవుల కుమారుడైన) ఆ దేవతను నేను ఆశ్రయిస్తున్నాను. |
శ్లోకం 2
శరణు కీర్తనలు (శరణు ఘోష) పాడుకునే భక్తుల మనసులో కొలువై ఉండేవాడు. భక్తులను పోషించడంలో (భరణ లోలుపం) ప్రీతి కలిగినవాడు, ఆనందంగా నృత్యం చేసేవాడు (నర్తనా లసమ్). ఉదయించే సూర్యుడిలా (అరుణ భాసురం) ప్రకాశించేవాడు, భూతగణాలకు (భూత నాయకం) నాయకుడు. హరిహరాత్మజుడైన ఆ దేవతను ఆశ్రయిస్తున్నాను.
శ్లోకం 3
ప్రేమ, సత్యమే (ప్రణయ సత్యకం) జీవితంగా కలవాడు, ప్రాణాలకు నాయకుడు (ప్రాణ నాయకం). శరణు కోరిన భక్తులకు కల్పవృక్షం (ప్రణత కల్పకం) వంటివాడు, మంచి కాంతితో (సుప్రభాంచితమ్) ప్రకాశించేవాడు. ఓంకారం (ప్రణవం) నివసించే మందిరం వంటివాడు, కీర్తనలంటే (పాటలు) ప్రీతి కలిగినవాడు. హరిహరాత్మజుడైన ఆ దేవతను ఆశ్రయిస్తున్నాను.
శ్లోకం 4
గుఱ్ఱాన్ని (తురగ వాహనం) వాహనంగా కలవాడు, సుందరమైన ముఖం కలవాడు (సుందరాననం). శ్రేష్ఠమైన గద (వరగదా యుధం) ఆయుధంగా కలవాడు, వేదాలచే వర్ణించబడినవాడు. గురువుల కృపను (గురు కృపాకరం) ప్రసాదించేవాడు, కీర్తనలంటే ప్రీతి కలవాడు. హరిహరాత్మజుడైన ఆ దేవతను ఆశ్రయిస్తున్నాను.
శ్లోకం 5
మూడు లోకాలచే (త్రిభువనార్చితం) పూజించబడినవాడు, దేవతల ఆత్మ స్వరూపుడు (దేవతాత్మకం). మూడు కన్నులు కలిగిన శివుని పుత్రుడు (త్రినయన ప్రభుం), దివ్యమైన గురువు (దివ్య దేశికమ్). ముప్పై ముగ్గురు దేవతలచే (త్రిదశ-దేవతలు) పూజించబడినవాడు, కోరిన కోరికలను ఇచ్చేవాడు (చింతిత ప్రదమ్). హరిహరాత్మజుడైన ఆ దేవతను ఆశ్రయిస్తున్నాను.
శ్లోకం 6
సంసార భయాలను (భవ భయం) తొలగించేవాడు, భక్తులకు శుభాలను (భావకావహం) ఇచ్చేవాడు. లోకాన్ని మోహింపజేసేవాడు (భువన మోహనం), విభూతిని (భూతి భూషణం) అలంకారంగా ధరించినవాడు. తెల్లటి ఏనుగును (ధవళ వాహనం) మరియు దివ్యమైన ఏనుగును వాహనంగా కలవాడు. హరిహరాత్మజుడైన ఆ దేవతను ఆశ్రయిస్తున్నాను.
శ్లోకం 7
మృదువైన చిరునవ్వు (మృదుస్మితం) మరియు సుందరమైన ముఖం కలవాడు. కలభకోమలమైన (గంధము వంటి) కోమలమైన శరీరాన్ని కలిగి, అందరినీ మోహింపజేసేవాడు (గాత్ర మోహనం). ఏనుగు, సింహం మరియు గుర్రం (కళభకేసరీ వాజి) వాహనాలుగా కలవాడు. హరిహరాత్మజుడైన ఆ దేవతను ఆశ్రయిస్తున్నాను.
శ్లోకం 8
శరణు కోరిన భక్తులకు (శ్రిత జనం) ప్రియమైనవాడు, కోరికలు తీర్చేవాడు (చింతిత ప్రదం). వేదాలనే అలంకారంగా (శ్రుతి విభూషణం) కలవాడు, సాధువుల జీవితమే (సాధు జీవనం) అయినవాడు. వేదాలచే మనోహరంగా కీర్తించబడినవాడు, గీతాలాపనపై (పాటలపై) ఇష్టం కలవాడు. హరిహరాత్మజుడైన ఆ దేవతను ఆశ్రయిస్తున్నాను.
ముగింపు:
ఈ అష్టకం అయ్యప్ప స్వామిని కీర్తిస్తూ, భక్తులకు మోక్షాన్ని, శుభాన్ని, రక్షణను కోరుతూ ఆయన పాదాలను ఆశ్రయించడానికి ఉద్దేశించబడింది. శబరిమలలో ఈ స్తోత్రం ఆలపించిన తర్వాతే ఆలయ ద్వారాలు మూసివేయబడతాయి, ఇది స్వామికి పవళింపు (నిద్ర) చెప్పే సేవగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
1. https://www.youtube.com/watch?v=BOjJGALm2kQ
2. https://www.youtube.com/watch?v=6y7DpBHabx4
3. https://www.youtube.com/watch?v=O58qcirFPKY
హరివరాసనం || ఎస్. పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం (శ్రీపతి పండితారాధ్యుల బాలసుబ్రహ్మణ్యం) @
1. https://www.youtube.com/watch?v=7yJ9SM31IQQ
2. https://www.youtube.com/watch?v=wlDnAUaSeXA
శబరిమల @
1. https://www.youtube.com/watch?v=pLwezybgGwE
2. https://www.youtube.com/watch?v=lhjVCQoyRMA
3. https://www.youtube.com/watch?v=eV1TQ2e7bho
4. https://www.youtube.com/watch?v=yTnc_Iibo4k
5. https://www.youtube.com/watch?v=P9pLh6XCk2E
6. https://www.youtube.com/watch?v=JLEBPEEstGA
